Perceptie van de realiteit


Categorie Maatschappelijk & Sociaal

Mijn perceptie van de realiteit, hoeft niet die van jou te zijn. Sterker nog, zeer waarschijnlijk kijk jij door een andere ‘werkelijkheids-bril’.  Waarom dan deze blog? Ik schrijf deze blog omdat ik hoop bewustzijn te vergroten in de oorzaken en gevolgen van onze gedachtepatronen en geloofsovertuigingen. Waar komen deze vandaan en hoe houden we ze in stand? Wat doen ze met ons en waarom zou je er meer over willen weten?

Wat creëert onze werkelijkheid?

Gedachten, geloofssystemen en overtuigingen creëren onze perceptie van de werkelijkheid. Ze creëren de bril waardoor we kijken. Zodra we ons bewust worden hoe gedachtenpatronen en overtuigingen zijn ontstaan en wat ze wel en niet voor ons doen, kunnen we in feite afstand nemen van onze gedachten en stoppen onszelf hiermee te identificeren. Of in andere woorden: niet aan te nemen als ‘waarheid’, ‘realiteit’ of te zien als onderdeel van wie we zijn. Zo kunnen we beperkende overtuigingen loslaten, en daadwerkelijk vrij zijn. Of als dat nog een brug te ver is: deze beperkende overtuigingen ‘omvormen’ in meer  positieve en verruimende overtuigingen. Overtuigingen die vóór je werken in plaats van tegen je.

Leren en onze perceptie

Van kinds af aan worden we geconditioneerd. Zodra we uit de buik van ons moeder komen, beginnen we met leren. Leren is het verwerven, aanpassen en versterken van nieuwe of bestaande kennis, gedrag, waarden, en voorkeuren (Schacter, Gilbert, Wegner, 2011). Al die verschillende soorten informatie synthetiseren we tot een persoonlijke (subjectieve) perceptie van de realiteit, ook wel ‘sensemaking’ genoemd (Weick, 1979; Peverelli & Verduyn, 2010).

Ervaring, conditionering en indoctrinatie

Bolhuis (2001) noemt directe ervaring als de belangrijkste manier van leren. Denk maar eens aan de tijd dat je als kind tien keer gewaarschuwd werd dat je niet mocht rennen, maar je de verleiding niet kon weerstaan en toen keihard op de stoep viel en je knie bezeerde. Yep, die ene keer vallen had meer leereffect dan die tien keer ‘horen’ dat rennen niet mocht.  Ook religies, onderwijsinstellingen en de geloofsovertuigingen van onze ouders zijn van extreme invloed in onze perceptie van de realiteit. We zijn namelijk van jongs af aan al geconditioneerd om naar autoriteiten te luisteren: ouders, docenten, leidinggevenden, landbestuurders. En tegelijkertijd neem je de informatie op die mainstream media je vertellen. Bewust of onbewust kunnen we verklaringen vanuit regeringen, instellingen en artsen direct als waarheid aannemen, logisch want we volgen autoriteiten (vanuit conditionering!). We gaan er vanuit dat deze niet tegen ons liegen of ergens onwetend over kunnen zijn, zelfs niet als het hun eigen zelfbelang zou dienen. Zij zijn namelijk geheel objectieve instellingen, juist. Wat naïef nietwaar?

Leermanieren

Kort samengevat noemt Bolhuis (2001) het leerproces een zigzagfunctie tussen onderstaande vier leermanieren:

  1. Directe ervaring: leren door (mee)doen (oorzaak-gevolg conditionering, Pavlov)
  2. Sociale interactie: leren met, van en door elkaar (o.a. indoctrinatie)
  3. Verwerken van theorie: studeren, zich eigen maken van abstracte informatie
  4. Nadenken (reflectie): vragen stellen zoals hoe, wat en waarom (‘sensemaking’)

Bestaat er een absolute realiteit?

Ik ben me ervan bewust dat ook bovenstaande uitleg, slechts mijn persoonlijke perceptie van de werkelijkheid is. Deze blog is mijn verhaal: het verhaal van een aantal wetenschappelijk onderzoekers (door mij geselecteerd), míjn opeenstapeling van vergaarde informatie, interacties uit míjn sociale netwerk en mijn ervaringen en (zintuigelijke) waarnemingen. Daarbij zal deze blog slechts een toevoeging zijn aan jouw realiteit, waarbij je delen kunt herkennen als bekend, onderdelen kunt aannemen als nieuw, of geheel of gedeeltelijk verwerpen als totale onzin. Dus nee, er bestaat in mijn optiek geen absolute realiteit. Mijn doel is slechts om jou bewust(er) maken van de keuze die je hebt! Ja, jij bepaalt.

Is de realiteit dan slechts een illusie?

Probeer je het volgende eens voor te stellen: wat als álles een illusie is? Wat als alles dat we kunnen waarnemen slechts manifestaties zijn van ons bewustzijn? Ik snap dat dit ongelofelijk moeilijk is om voor te stellen in een wereld die uit dualiteit bestaat: waarin zonder het één geen ander kan bestaan. Maar bekijk het eens zo: neem ruimte bijvoorbeeld, we kunnen ruimte niet zintuigelijk waarnemen. We kunnen het niet zien, we kunnen het niet ruiken, niet voelen, niet proeven en niet horen. Toch wéten we wel dat het bestaat! Want zonder die ruimte zouden we geen objecten kunnen waarnemen, zelfs geen geluid, geen kleur en geen geur.

Net zoiets is ‘tijd’, uiteindelijk slechts een concept door ons bedacht. Wij ervaren het heel ‘echt’ want de hele wereld leeft ernaar. Maar uiteindelijk is tijd natuurlijk slechts een illusie. Je zou kunnen voelen dat de ‘tijd wegtikt’ of  ‘de tijd hard gaat’, maar uiteindelijk is dat slechts bedachte mentale druk die we onszelf(!) en elkaar opleggen. Hoe bizar en onbenullig is dat!

Ervaren binnen de kaders van je werkelijkheid

Wat je ervaart is dus slechts een spiegel van je mentale staat. Bekijk jezelf eens eerlijk in die spiegel, wat zie je écht? Leef jij het leven waarvan je denkt dat je het verdient? Waarschijnlijk wel, want positief of negatief je hebt jezelf een spiegel voorgehouden. Maar belangrijker: leef jij het leven dat je het allerliefste wilt? Werken die geloofsovertuigingen en gedachten die je jezelf hebt opgelegd vóór je, of niet? Maak jij op basis van jouw perceptie van de werkelijkheid, écht de beste keuzes voor jezelf?
Wat is jouw waarheid?

Referenties:

Bolhuis, S. M. (2001). Leren en veranderen bij volwassenen: een nieuwe benadering.

Schacter, D.L., Gilbert D.T., Wegner, D.M. (2009, 2011). Psychology, 2nd edition. Worth Publishers. p. 264

Peverelli, P. & Verduyn, K. (2010). Understanding the basic dynamics of organizing. Delft: Eburon.

Weick, K. (1979). The Social Psychology of Organizing. New York: McGraw Hill.

 


Door: Dominique van Wingerden - juli 2015